Etyka w nauce. Moralna antropologia

Etyka (z gr. ἦθος ethos – „zwyczaj”) to przede wszystkim dział filozofii zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych. Słowo etyka często używane jest zamiennie ze słowem moralność. Jednak nie należy mylić ze sobą tych dwóch pojęć, na co słusznie podczas konferencji wskazała Maja Vogt-Kosecka. Moralność to z formalnego punktu widzenia zbiór dyrektyw, natomiast poglądy etyczne przybierają zwykle formę teorii, z których zasady moralne mogą być wyprowadzone.

W nauce istnieją przynajmniej trzy filozoficzne stanowiska etyczne: utylitarne (inaczej teleologiczne), podejście deontologicznene (inaczej powinnościowa etyka zasad) i etyka umiejętności [patrz Kvale 1996/2004, Honderich 1998]. Utylitaryzm opiera się na przekonaniu, że istnieje „jednolita sfera moralności, że istnieje jednolity zespół czynników determinujących to, co powinniśmy (działający) moralnie uczynić” [Christians 2009: 215]; w ostatecznej analizie, to rezultaty działania determinują słuszność działania. Natomiast podejście drugie, deontologiczne, nacisk kładzie na samo działanie, niezależnie od jego konsekwencji. Zatem moralne działania to takie, które zgodne są z takimi zasadami jak uczciwość, sprawiedliwość i szacunek dla drugiej osoby. Etykę powinności, zdaniem Kvale, wyraża maksyma „traktuj osoby, jak cele same w sobie, a nigdy zaś wyłącznie jako środki do celów” [2004: 127]. Trzecie stanowisko wywodzi się z arystotelesowskiego pojęcia cnoty i praktycznego rozumu. Wiąże się ze stanowiskiem etycznym uwzględniającym kontekst, sytuację działania. To stanowisko kładzie nacisk na etyczne intuicje badacza, jego odczucia i umiejętności, jak i negocjacje pomiędzy aktorami lokalnej społeczności. Uczenie się etycznych zachowań jest kwestią inicjacji w obrębie lokalnej kultury [Ibidem: 128].

Podczas konferencji te trzy perspektywy nieustannie przeplatały się. Referenci nie zawsze w jasny sposób wyrażali swoje stanowisko, co prowadziło do częstych (niebywale frapujących) nieporozumień, z których wyrasta – jak sądzę – ważne pytanie:

Czy możliwa jest etyka, która (pomimo różnic paradygmatycznych) byłaby podzielana przez wszystkich antropologów?

W dyskusji wielokrotnie pojawiała się kwestia kodeksu etycznego. Choć wszyscy jednomyślnie zgodzili się z tezą, że taka teoria jest niemożliwa, to jednak równie jednomyślnie przyznano, że „wrażliwość etyczna” [?] musi towarzyszyć antropologom na każdym etapie procesu badawczego [Prof. Katarzyna Kaniowska]. Do Łodzi pojechałam z licznymi pytaniami, wyjechałam z jeszcze większą listą wątpliwości i znaków zapytania. Brak jasnych i jednoznacznych odpowiedzi nie stanowi w moim odczuciu problemu. Problemem jest brak dyskusji. Organizatorom dziękuję, za wspaniałą konferencję!

W kolejnych postach będę odnosić się do wybranych wystąpień.

C.G. Christians, Etyka i polityka w badaniach jakościowych, [w:] Metody badań jakościowych, pod red. N.k. Denzina, Y.S. Lincoln, Warszawa 2009; T. Honderich, Encyklopedia filozofii, Poznań 1998; S. Kvale, InterViews. Wprowadzenie do jakościowego wywiadu badawczego, Białystok 2004.

Advertisements

Informacje o Katarzyna Wala

Jestem antropolożką, animatorką kultury, badaczką jakościową i trenerką. Obecnie piszę rozprawę doktorską z zakresu etnografii sensorycznej (UWr.). Od 2009 r. współtworzę projekt Fonosfera - antropologia zmysłów; zajmuję się również badaniami marketingowymi.
Ten wpis został opublikowany w kategorii etyka, konferencja i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s